Kuantile
Tahvil Durasyonu ve DV01: Faiz Riskinizi Tek Sayıyla Ölçün
Tahvil yatırımcısının en sık yaşadığı sürpriz şudur: "Devlet tahvili aldım, garantili sanıyordum — fiyatı neden düştü?" Cevap tek kelime: durasyon. Vade sonuna kadar tutarsanız anaparanız (ihraççı riski hariç) yerindedir; ama vadeden önce satmanız gerekirse fiyat, piyasa faiziyle ters yönde hareket eder. Bu hareketin şiddetini ölçen sayı durasyondur.
Durasyon sezgisel olarak nedir?
Macaulay durasyonu, tahvilin nakit akışlarının (kuponlar + anapara) ağırlıklı ortalama bekleme süresidir; yıl cinsinden ifade edilir. Modified duration ise bunun pratiğe çevrilmiş hali: faiz 1 puan (100 baz puan) arttığında fiyatın yaklaşık yüzde kaç düşeceğini söyler. Modified duration'ı 3 olan bir tahvil, faiz %40'tan %41'e çıktığında kabaca %3 değer kaybeder.
DV01: riskin TL karşılığı
Kurumsal masaların dili DV01'dir: faizde 1 baz puanlık (0,01 puan) artışın portföyde yarattığı TL kaybı. Kuantile, tahvil sepetinizin toplam DV01'ini hesaplar ve ayrıca −100, +100, +300, +500 baz puanlık şok senaryolarının TL etkisini tablo halinde gösterir. "TCMB 500 baz puan artırırsa tahvillerim ne kaybeder?" sorusunun cevabını saniyeler içinde alırsınız.
Kupon ve vade durasyonu nasıl etkiler?
- Vade uzadıkça durasyon artar: 10 yıllık tahvil, 1 yıllık bonodan kat kat faiz-hassastır.
- Kupon yükseldikçe durasyon kısalır: yüksek kupon paranızı erken geri vermeye başlar. %35 kuponlu bir 2 yıllık Türk tahvilinin durasyonu bu yüzden ~1,6 yıla iner; kuponsuz bononun durasyonu vadesine eşittir.
Türkiye pratiği: yüksek faizin gizli konforu
Faizlerin %40'lar civarında olduğu bir ortamda aynı vadenin durasyonu, faizin %4 olduğu ortamdakinden belirgin kısadır (iskonto etkisi). Yani yüksek faiz ortamı, tahvil fiyatının faize duyarlılığını bir miktar yumuşatır — ama 500 baz puanlık şokların da o ortamda daha olası olduğunu unutmayın. Kuantile'e tahvilinizin fiyatını, kuponunu ve YTM'sini girin; makul fiyatı, durasyonu ve şok tablosunu birlikte görün. Girdiğiniz YTM ile hesaplanan "makul fiyat" piyasa fiyatından belirgin sapıyorsa, ya YTM'yi yanlış girmişsinizdir ya da piyasa size bir şey söylüyordur.
Durasyon ile vade aynı şey değil
Sık karıştırılır ama fark önemlidir. Vade, tahvilin ne zaman biteceğidir; durasyon ise nakit akışlarının ağırlıklı ortalama geri dönüş süresidir ve aynı zamanda faize duyarlılığın ölçüsüdür. Kuponlu bir tahvilin durasyonu vadesinden her zaman kısadır, çünkü ara kupon ödemeleri paranızın bir kısmını erken geri verir. Kupon ne kadar yüksekse durasyon o kadar kısalır — yani yüksek kuponlu tahvil, aynı vadeli sıfır kuponluya göre faiz değişimine daha az duyarlıdır.
DV01: bir örnek
DV01 (dollar value of a basis point), faizin 1 baz puan (%0,01) değişmesinin tahvil fiyatına TL cinsinden etkisidir. Diyelim durasyonu 4 olan, 100.000 TL nominal bir tahviliniz var. Faizler 1 puan (100 baz puan) yükselirse fiyat yaklaşık %4, yani ~4.000 TL düşer; DV01 ise bunun 1 baz puanlık karşılığı, ~40 TL'dir. Bu tek sayı, "faiz çeyrek puan artarsa cebimden ne çıkar?" sorusunu anında yanıtlar ve farklı tahvilleri ortak bir risk diliyle karşılaştırmanızı sağlar.
Konveksite: durasyonun kör noktası
Durasyon, fiyat-faiz ilişkisini bir doğru gibi varsayar; oysa ilişki eğridir. Büyük faiz hareketlerinde durasyon tahmini sapar — işte bu eğriliği konveksite ölçer. Konveksite yatırımcının lehinedir: faiz düşerse fiyat, durasyonun öngördüğünden biraz fazla artar; yükselirse öngörülenden biraz az düşer. Küçük hareketlerde durasyon yeterlidir; ama sert faiz şoklarını değerlendirirken konveksiteyi de hesaba katmak gerekir. Portföyünüzün faiz riskini stres testinde gerçek kriz pencereleriyle görebilirsiniz.
Tahvilinizin durasyonunu hesaplayın →