Kuantile
Reel Getiri, Kur Ayrıştırması, Likidite Riski ve Fon Stil Analizi
Bu yazıdaki dört kavramın ortak paydası şu: hepsi, ekran getirinizin görmediğiniz maliyetlerini ölçer. Enflasyon, kur, likidite ve fonun gerçek içeriği — dördü de nominal rakamın arkasına saklanır.
Reel getiri: %45 kazanmak yetmeyebilir
Türkiye'de nominal getiri tek başına anlamsızdır: %45 getiren bir portföy, enflasyon %55 koştuysa satın alma gücü kaybettirmiştir. Kuantile, TÜİK TÜFE endeksiyle getiriyi deflate eder ve son 12 ayın reel sonucunu gösterir. Asıl vurucu metrik ise reel kayıp olasılığıdır: mevcut getiri ve oynaklık düzeyi sürerse, 12 ay sonra reel olarak zararda olma ihtimaliniz. "Getiri iyi görünüyor" hissini tek bir olasılık sayısına çevirir. v1 yaklaşımında enflasyon beklentisi son 12 aylık gerçekleşmedir; enflasyonun kendi belirsizliği modele katılmamıştır — bu, olasılığı bir miktar iyimser veya kötümser saptırabilir, rakamı kesinlik değil pusula olarak okuyun.
Kur ayrıştırması: tek bahis mi, çok bahis mi?
TL bazlı bir yatırımcının ABD hissesi + kripto + gram altın portföyünde riskin ne kadarı gerçekte USDTRY'dir? Cevap çoğu zaman "çoğu"dur ve bunu görmek bir aydınlanma anıdır. Matematik basittir: dolar bazlı bir varlığın TL getirisi, yerel getiri + kur getirisi olarak tam ayrışır. Portföy oynaklığı da buradan üç parçaya bölünür: yerel varlık riski, kur riski ve ikisinin birlikte hareketinden gelen kovaryans terimi. Kur payı yüksekse, farklı varlıklara yayıldığınızı sanırken tek bir kur bahsi tutuyorsunuz demektir — bu kötü bir şey olmak zorunda değildir, ama bilerek tutulması gereken bir bahistir.
Likidite ayarlı VaR: çıkış kapısının genişliği
VaR, pozisyonu bugün kapatabildiğinizi varsayar. BIST'in ikinci-üçüncü kademe hisselerinde bu varsayım kırılır: pozisyonunuz günlük hacmin katlarıysa, satışınız fiyatı kendisi düşürür. Basit ama etkili yaklaşım: ortalama günlük hacmin %25'iyle çıkabileceğinizi varsayıp çıkış süresini (T gün) hesaplamak ve VaR'ı √T ile ölçeklemek — riske T gün boyunca maruz kalırsınız çünkü. Kuantile her pozisyonun çıkış süresini listeler; 5 günü aşanlar işaretlenir. Dürüstlük notu: alış-satış farkı (spread) maliyeti, güvenilir spread verisi olmadığı için dahil edilmemiştir; küçük hisselerde gerçek maliyet gösterilenden bir miktar yüksektir. TEFAS fonları için süre, itfa takvimine yaklaşık ~2 gün alınır.
Fon stil analizi: etiket değil, davranış
Bir TEFAS fonu adında "hisse" yazabilir; ama fiilen ne yaptığını fiyat hareketleri söyler. Sharpe'ın stil analizi, fonun getirilerini temel endekslerin (BIST 100, USD/TRY, altın, S&P 500, nakit) getirileriyle kısıtlı regresyona sokar: ağırlıklar negatif olamaz ve toplamı 1'dir. Sonuç, fonun "fiili kompozisyonudur". Yanındaki üç sayı da önemlidir: R² (fonun davranışının ne kadarı bu endekslerle açıklanıyor), izleme hatası (endeks karışımından yıllık sapma) ve bilgi oranı (sapmanın getiriye dönüşüp dönüşmediği). "Hisse fonu" etiketli bir ürünün ağırlığı fiilen nakitte çıkıyorsa, bunu Türkiye'de başka bir yerde göremezsiniz.
Nominal tuzağı
Yüksek enflasyon ortamında en tehlikeli yanılgı, nominal getiriye bakıp zenginleştiğinizi sanmaktır. Portföyünüz bir yılda %50 kazanmış olabilir; ama aynı dönemde enflasyon %55 ise alım gücünüz azalmıştır. Cebinizdeki rakam büyürken satın alabildikleriniz küçülmüştür. Reel getiri bu illüzyonu ortadan kaldırır: getirinizi enflasyondan arındırıp "gerçekten ne kadar zenginleştim?" sorusunu yanıtlar. Kuantile bunu TÜİK TÜFE serisiyle hesaplar ve nominal ile reel getiriyi yan yana gösterir.
Kur kazancı gerçek mi?
Döviz ve dövize bağlı varlıklarda ("dolar kazandırdı") çoğu zaman aynı tuzak yaşanır. TL'nin değer kaybı kadar dolar tutmak sizi korur ama zenginleştirmez — sadece yerinde saymanızı sağlar. Gerçek kazanç, kur artışının enflasyonu aştığı kısımdır. Kuantile getirinizi kur ve varlık bileşenlerine ayırdığı için, döviz maruziyetinizin ne kadarının koruma, ne kadarının gerçek reel kazanç olduğunu ayırt edebilirsiniz.
Likidite: görünmeyen maliyet
Bir varlığın "değeri" ekranda göründüğü fiyattır; ama onu gerçekten satabileceğiniz fiyat çoğu zaman daha düşüktür. İşlem hacmi düşük hisselerde, dar TEFAS fonlarında veya fiziki altında alış-satış makası bu farkı yaratır. Büyük bir pozisyonu satmak fiyatı kendi aleyhinize hareket ettirebilir. Kuantile işlem hacmine dayalı bir likidite göstergesiyle, portföyünüzün ne kadarının "kağıt üzerinde" değerli ama zor nakde çevrilebilir olduğunu işaretler.
Portföyünüzün görünmeyen maliyetlerini görün →